De meeste vlekken die definitief in een kledingstuk blijven zitten, zijn er niet in gekomen door het ongeluk zelf maar door wat er daarna gebeurde. Warm water over een bloedvlek, een washandje wrijven over foundation, of het klassieke recept voor eeuwige spijt: het kledingstuk in de wasmand gooien en er over drie dagen weer aan denken. Ik doe dat zelf ook, en dan is het gewoon weg.
Wat wel werkt is per vlek weten wat je aanpak is, want die verschilt echt. Vet en eiwit vragen om het tegenovergestelde, en kleurstof vraagt om weer iets anders. Hieronder staat de wijzer die bij mij op de binnenkant van de bijkeukendeur hangt.
Per vlek: wat je doet en wat je vooral niet doet
| Vlek | Eerste actie | Middel | Water | Doe dit niet |
|---|---|---|---|---|
| Rode wijn | Deppen, veel zout of bakpoeder erop tot het vocht is opgenomen | Galzeep, daarna wassen met bleekmiddel op zuurstofbasis | Koud, later warm | Wit wijn eroverheen gieten, dat verdunt alleen |
| Koffie en thee | Direct spoelen aan de achterkant van de stof | Galzeep of een soda-oplossing | Warm | Laten indrogen, thee zet zich vast met looizuur |
| Bloed | Meteen onder de koude kraan, van achteren naar voren | Zout of galzeep, bij oude vlekken waterstofperoxide 3 procent | Koud, altijd | Warm water, dat laat het eiwit stollen in de vezel |
| Gras | Droog afborstelen | Galzeep, of een druppel afwasmiddel met wat spiritus | Lauw | Wrijven, dan smeert het chlorofyl verder uit |
| Vet en olie | Absorberen met aardappelzetmeel, maizena of talkpoeder, een half uur laten liggen | Afwasmiddel, dat is ontworpen om vet los te maken | Zo warm als het label toestaat | Eerst nat maken, dan trekt het vet dieper de vezel in |
| Tomatensaus | Overtollige saus afschrapen met een lepel | Afwasmiddel voor het vet, daarna zuurstofbleek voor de kleur | Lauw | In de droger, hitte fixeert de kleurstof |
| Chocolade | Laten opstijven in de vriezer en dan afbreken | Afwasmiddel, daarna galzeep | Lauw | Uitwrijven terwijl het zacht is |
| Deodorant en gele okselranden | Inweken in een oplossing van zuurstofbleek | Zuurstofbleek, bij hardnekkig geel een pasta van bakpoeder en azijn | Warm | Chloorbleek op wit katoen, dat maakt de rand juist geler |
| Balpen en inkt | Handdoek eronder leggen | Deppen met spiritus of ontsmettingsalcohol, telkens op een schoon stuk doek | Koud | Haarlak, dat werkt bij moderne inkt niet meer |
| Foundation en make-up | Overschot voorzichtig afnemen | Micellair water of afwasmiddel, afhankelijk van of de foundation op olie of water zit | Lauw | Met een washandje boenen, dan zit het in het weefsel |
| Kaarsvet | Laten hard worden, dan afbreken | Keukenpapier eroverheen en strijken op lage stand, het papier zuigt het vet op | Warm nawassen | Trekken aan de was, dat rekt de stof uit |
| Bessen en fruit | Kokend water van hoogte door de stof gieten, bij katoen | Daarna zuurstofbleek | Heet | Zeep als eerste stap, dat zet de kleur vast |
Wat je in huis wilt hebben
- Een galblokje of galzeep, het meest onderschatte middel in het hele rijtje, te koop bij Etos, Kruidvat, de Blokker en de meeste supermarkten voor twee tot vier euro
- Zuurstofbleek, ook verkocht als vlekkenverwijderaar in poedervorm of onder de naam natriumpercarbonaat. Bij drogist en supermarkt, in bulk bij online winkels voor schoonmaakgrondstoffen
- Gewoon afwasmiddel
- Soda en bakpoeder, bij de supermarkt in het wasmiddelenschap
- Schoonmaakazijn, geen tafelazijn
- Spiritus of ontsmettingsalcohol, bij de drogist of de bouwmarkt
- Waterstofperoxide 3 procent bij de apotheek, voor oude bloedvlekken
- Witte katoenen doeken of oude theedoeken, want gekleurde doeken geven af
- Een zachte borstel, bijvoorbeeld een oude tandenborstel
Merkloze producten doen het hier prima. Ik heb jarenlang dure vlekkensprays gekocht en die zijn in de kern hetzelfde als afwasmiddel met een bleekmiddel erbij, in een fles die vier keer zoveel kost. Wat wel verschil maakt is versheid: zuurstofbleek verliest zijn werking als de doos jaren open in een vochtige bijkeuken staat.
De vier regels waar het meestal op stukloopt
Dep, wrijf niet. Wrijven duwt de vlek verder de vezel in en beschadigt het weefsel, waardoor er ook na het verdwijnen van de vlek een doffe plek achterblijft. Werk daarnaast van de achterkant van de stof naar voren, dan duw je de vlek de kant uit waar hij vandaan kwam in plaats van er dwars doorheen.
Test altijd eerst op een naad of de binnenkant van een zoom. Vooral spiritus, azijn en waterstofperoxide kunnen op gekleurd textiel binnen een minuut zichtbaar iets doen, en dat is niet terug te draaien.
Controleer voordat je het kledingstuk in de droger stopt. Hitte fixeert wat er nog zit, en een vlek die de droger heeft gezien komt er praktisch nooit meer uit. Hetzelfde geldt voor de wasdroogcombinatie die zelf beslist dat hij gaat drogen.
En snelheid gaat boven techniek. Een vlek die je binnen tien minuten met alleen koud water aanpakt, is negen van de tien keer weg. Dezelfde vlek na drie dagen in de wasmand vraagt om inweken, herhalen en geluk.
Wat ik in de praktijk anders doe dan het boekje
Ik behandel een vlek zelden op de plek waar hij ontstaat, want dan sta ik met een half gevuld glas in mijn hand aan tafel bij mensen die net gezellig zaten. Wat wel werkt is meteen een schone doek en koud water pakken, deppen, en het kledingstuk daarna niet in de mand gooien maar over de rand van de wasbak leggen. Dat kost tien seconden en het maakt het verschil.
Verder heb ik het inweken opnieuw ontdekt. Een emmer met warm water en een schep zuurstofbleek, en dan een nacht laten staan. Voor theedoeken, keukenschorten en witte overhemden is dat wat mij betreft effectiever dan elk wasprogramma. Dezelfde geduldige aanpak werkt trouwens ook bij ingebrande pannen, waar ik eerder over schreef bij een aangebrande pan schoonmaken zonder de bodem te beschadigen: laten weken is bijna altijd beter dan schuren.
Wat ik niet meer doe, is voor elk probleem een apart doekje of speciaal middel kopen. Daar heb ik eerder eens over geschreven naar aanleiding van de zoektocht naar bepaalde schoonmaakdoekjes, en mijn conclusie is nog steeds dat een kast vol halflege flessen je huishouden zwaarder maakt in plaats van lichter. Vijf middelen die je kent doen meer dan twintig die je niet begrijpt, en dat scheelt bovendien ruimte en gedoe, iets wat meespeelt in de vraag of een opgeruimd huis ook een opgeruimd hoofd geeft.
