Slecht slapen, een kort lontje en een hoofd vol watten. Veel vrouwen van achter in de dertig of begin veertig schuiven dat op een drukke baan, de kinderen of gewoon de tijd van het jaar. Toch kan er iets anders achter zitten. In een stuk in Vriendin van 16 oktober vertelt huisarts Emma Voogd dat de perimenopauze vaak al jaren loopt voordat iemand het zo noemt. Ik wilde weten wat je daar zelf mee kunt, en vooral wanneer je ermee naar de huisarts gaat.
Perimenopauze, menopauze en overgang zijn niet hetzelfde
De woorden worden door elkaar gebruikt, en dat maakt het lastig om je eigen klachten te plaatsen. Thuisarts.nl, de publiekssite van de huisartsen, legt het verschil zo uit. De menopauze is je laatste menstruatie, en dat is gemiddeld rond je 51e. De perimenopauze is de periode daarvoor waarin je cyclus verandert, tot een jaar na die laatste keer. De overgang is de hele reeks jaren daaromheen.
Volgens Thuisarts begint de overgang meestal ergens tussen je 40e en 60e. Voogd zegt in Vriendin dat sommige vrouwen al halverwege de dertig veranderingen merken. Die twee beelden botsen niet. Het lichaam begint vaak geleidelijk te schuiven, en pas achteraf zie je waar het begon. Bij ongeveer een op de honderd vrouwen begint de overgang voor hun 40e, en dat is een reden om er wel meteen mee naar de huisarts te gaan.
De signalen die je makkelijk mist
Opvliegers kent iedereen. Maar in de eerste jaren zijn het vaak andere dingen die opvallen, en juist die worden zelden met hormonen in verband gebracht.
Je cyclus verandert
Dit is het meest concrete signaal, en het verbaast me hoe weinig het genoemd wordt. Thuisarts noemt het als eerste kenmerk. Er zit meer of minder tijd tussen je menstruaties dan je gewend was, je bent langer of korter ongesteld, of je verliest juist meer bloed. Ook buikpijn, rugpijn of hoofdpijn rond je menstruatie kan veranderen, soms heb je er ineens voor het eerst last van. Wie een cyclusapp gebruikt, heeft hier eigenlijk al een dagboek liggen.
Slaap, stemming en concentratie
Voogd noemt slechter slapen als een van de eerste signalen. Veel vrouwen worden rond drie uur ’s nachts wakker en liggen dan uren te woelen, terwijl ze doodmoe zijn. Daarnaast noemt ze prikkelbaarheid, sneller emotioneel of angstig zijn, en de bekende brain fog waarbij je een kamer in loopt en niet meer weet waarom. Thuisarts is daar voorzichtiger over. Bij vergeetachtigheid, somberheid en gewrichtspijn is volgens de huisartsen niet duidelijk of die door de overgang komen of door ouder worden en andere veranderingen in je leven. Dat vind ik eerlijk, en het is ook precies waarom het totaalbeeld telt en niet een los klachtje.
Je lichaam voelt anders
Stijve handen, pijnlijke schouders of heupen, vaker blaasontsteking, gevoelige borsten, wat zwaarder worden of meer haaruitval. Op zichzelf zegt geen van die klachten veel. Komen er meerdere tegelijk en blijven ze, dan is het de moeite waard om eens aan je hormonen te denken. Voogd vat het samen met een zin die veel vrouwen herkennen, namelijk dat ze zichzelf niet meer herkennen.
Hoe vaak het voorkomt, en hoe weinig vrouwen hulp zoeken
Vriendin haalt een peiling aan van zorgplatform SoFemale en Teladoc Health uit maart 2026, onder 3800 vrouwen van 30 jaar en ouder. Daarin zei 82 procent last te hebben van vermoeidheid, 73 procent van stemmingswisselingen, 71 procent van concentratieproblemen en 66 procent van slaapproblemen. Zeventig procent had al langer dan twee jaar klachten. Het cijfer dat mij het meest raakte, is dat maar 7 procent ermee naar de huisarts of een specialist ging. Het is een peiling van een zorgplatform en geen wetenschappelijk onderzoek, maar het patroon klinkt wel heel bekend.
Een bloedtest zegt weinig
Veel vrouwen hopen op een test die zwart op wit zegt waar ze staan. Volgens Thuisarts heeft het geen zin om je bloed te laten prikken om te weten of je in de overgang bent, omdat de uitkomst niet betrouwbaar is. Je hormonen schommelen in deze jaren juist sterk, dus een meting van een dag zegt weinig over de rest van de maand. Jouw eigen verhaal is dus het belangrijkste wat je meebrengt.
Nog iets wat vaak vergeten wordt. Ook als je nog maar af en toe ongesteld bent, kun je zwanger worden. Thuisarts adviseert een voorbehoedmiddel te blijven gebruiken tot een jaar na je laatste menstruatie, en zegt dat je vanaf je 52e kunt stoppen omdat een zwangerschap dan bijna nooit meer voorkomt.
Wanneer je de huisarts belt
Thuisarts noemt een paar situaties waarin je een afspraak maakt. Je bent heel heftig ongesteld, wat meestal door de overgang komt maar soms door bijvoorbeeld een vleesboom. Je hebt overgangsklachten en bent jonger dan 40. Je bent al langer dan een jaar niet ongesteld geweest en verliest toch bloed. Of je hebt gewoon veel last van opvliegers en andere klachten. Dat laatste vind ik belangrijk om te onderstrepen, want veel vrouwen denken dat ze pas mogen komen als het echt niet meer gaat.
Voogd geeft in Vriendin een praktische tip voor dat gesprek. Een consult duurt vaak maar tien minuten en gaat in principe over een klacht. Schrijf daarom vooraf op wat je merkt en hoelang al, en vooral hoe het samenhangt. Slecht slapen, moe, minder focus en sneller emotioneel zijn samen een ander verhaal dan elk los. Zeg er ook zelf bij dat je aan de perimenopauze denkt. Voel je je niet gehoord, dan mag je om een tweede gesprek vragen of een andere huisarts in dezelfde praktijk.
Wat de behandeling betreft zijn Voogd en Thuisarts het eens. Bewegen, gezond eten, goed slapen en weinig alcohol zijn de basis, en bij heftige opvliegers kan hormoontherapie een optie zijn. Thuisarts raadt kruiden en pillen voor de overgang uit de drogist af. Slaap je slecht omdat je je hoofd niet stil krijgt, dan helpt een rustiger avond thuis ook een beetje, zoals ik eerder schreef over licht en ritme nu de avonden korter worden. Een oplossing is dat niet, wel een begin terwijl je op je afspraak wacht.
