Mijn vriezer is jarenlang een soort archief geweest: alles wat over was ging erin, met het idee dat ik er later nog wel iets mee zou doen. Dat later kwam niet, en wat ik er uiteindelijk uithaalde was een bakje soep met een laag ijskristallen erop dat naar vriezer smaakte en verder nergens naar. Sinds ik iets strenger ben over wat er wel en niet in gaat, gooi ik veel minder weg. Niet omdat ik beter inpak, maar omdat ik van een paar dingen gewoon heb geaccepteerd dat ze het niet overleven.
Invriezen stopt bederf, dat is de winst. Wat het niet doet is de structuur van eten beschermen. Alles wat veel water bevat, zet uit als het bevriest, en die ijskristallen prikken de celwanden kapot. Bij een stoofpot merk je daar niets van, want die was toch al zacht. Bij een komkommer merk je het meteen, want die is na het ontdooien een slap sliertje. Dat ene principe verklaart bijna de hele lijst hieronder.
Wat kan er wel in de vriezer en wat niet
De tijden hieronder gaan uit van een vriezer op ongeveer achttien graden onder nul en van luchtdicht verpakt eten. Ze zeggen iets over de kwaliteit, niet over veiligheid: bevroren eten blijft veel langer veilig, maar het wordt op een gegeven moment smakeloos of taai, en dan heb je er alsnog niets aan.
| Product | Invriezen | Hoe lang lekker | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Brood en broodjes | Ja | 3 maanden | In plakken invriezen, anders moet je het hele brood ontdooien |
| Rauw rundvlees en varkensvlees | Ja | 6 tot 9 maanden | Vrieskou aan de lucht maakt grijze droge plekken |
| Rauwe kip | Ja | 4 tot 6 maanden | Ontdooi in de koelkast, nooit op het aanrecht |
| Gehakt | Ja | 3 maanden | Plat invriezen, dan ontdooit het in een uur |
| Vette vis zoals zalm en makreel | Ja | 2 tot 3 maanden | Het vet wordt ranzig, veel eerder dan bij mager vis |
| Soep en stoofschotels | Ja | 3 maanden | Aardappelblokjes erin worden melig, voeg ze later toe |
| Boter | Ja | 6 maanden | Neemt geuren over, dus dubbel verpakken |
| Geraspte harde kaas | Ja | 4 maanden | Wordt kruimelig, alleen nog geschikt om te smelten |
| Rauwe eieren in de dop | Nee | – | De schaal barst, klop ze los en vries ze zo in |
| Slagroom, ongeklopt | Liever niet | 1 maand | Schift bij het ontdooien, klop hem liever eerst op |
| Yoghurt, kwark en creme fraiche | Nee | – | Gaat schiften, wordt waterig en korrelig |
| Gekookte aardappelen en pasta | Liever niet | 1 maand | Melig en papperig, tenzij het in een saus zit |
| Sla, komkommer, tomaat, radijs | Nee | – | Te veel water, wordt slap bij het ontdooien |
| Gekookte rijst | Ja, snel afkoelen | 1 maand | Laat hem niet urenlang staan voordat hij de vriezer in gaat |
| Verse kruiden | Ja | 4 maanden | Alleen nog voor in warme gerechten, niet als garnering |
| Zacht fruit zoals aardbeien en frambozen | Ja | 8 maanden | Ontdooid papperig, dus gebruik het in smoothies of taart |
| Bananen zonder schil | Ja | 3 maanden | Worden bruin, wat voor bananenbrood niet uitmaakt |
| Gebakken taart en cake | Ja | 3 maanden | Glazuur en botercreme overleven het slecht |
| Rauw deeg met gist | Ja, eenmalig | 1 maand | De gist verliest kracht, laat het langer rijzen na ontdooien |
| Gefrituurde dingen | Nee | – | Komen er slap uit en worden in de oven nooit meer knapperig |
Als ik één regel uit die tabel zou moeten kiezen, dan is het die over zuivel. Ik heb het echt geprobeerd met kwark en met creme fraiche, want het voelt zonde om een halfvol bakje weg te gooien, maar er komt telkens hetzelfde korrelige spul uit. Bij ongeklopte slagroom ligt het net anders: opgeklopt, in toefjes op een bakplaat, gaat het wel goed, en dan heb je later precies genoeg voor bij een dessert. Voor de rest van een pak dat open staat kun je beter iets bakken, want met overgebleven slagroom kun je verrassend veel kanten op.
Wat je nodig hebt om het goed te doen
Het verschil tussen eten dat na drie maanden nog smaakt en eten dat naar vriezer smaakt zit vooral in lucht. Vrieskou aan de lucht is niets anders dan uitdroging: vocht trekt uit het product en slaat als ijs aan de binnenkant van de verpakking. Hoe minder lucht erbij kan, hoe langer het goed blijft. Daar heb je geen dure spullen voor nodig.
- Diepvrieszakjes met een sluitstrip, in verschillende maten. De Action, Hema en de huismerken van Albert Heijn en Jumbo hebben ze allemaal.
- Stevige bakjes met deksel die tegen kou kunnen, bijvoorbeeld de Pruta-serie van Ikea of de bakjes van Curver bij Blokker en Praxis.
- Een rol bakpapier om plakken vlees, koekjesdeeg en pannenkoeken van elkaar te scheiden.
- Een watervaste stift en washi-tape of etiketten, te koop bij Hema en elke kantoorboekhandel.
- Eventueel een vacuümapparaat, maar eerlijk: dat verdien je pas terug als je grote hoeveelheden vlees of vis invriest.
Het etiket is het enige onderdeel waar ik streng in ben geworden. Zet er niet alleen op wat het is, maar ook de datum en het aantal personen. Een zak met de tekst saus juli zegt je in november niets. Twee porties bolognese 14 juli scheelt dat je hem uit twijfel laat staan tot hij echt weg kan.
Verder helpt het enorm om plat in te vriezen. Een zak gehakt of soep die je plat legt tot hij bevroren is, ontdooit in een uur op het aanrecht van je koelkast en past bovendien rechtop in een la, als een boek in een kast. Ik heb daar meer ruimte mee gewonnen dan met welke opruimactie ook.
Ontdooien is het halve werk
Van alles wat er misgaat met vriezen gebeurt de helft bij het ontdooien. Vlees, vis en bereide gerechten ontdooi je in de koelkast, met een bordje eronder. Dat duurt een nacht en dat is precies de reden dat mensen het niet doen, maar op het aanrecht komt de buitenkant op kamertemperatuur terwijl de kern nog bevroren is, en dat is nou net waar bacteriën op zitten te wachten. Heb je haast, dan werkt de magnetron op de ontdooistand beter dan het aanrecht.
Brood is de uitzondering waar ik blij van word: dat kan zo uit de vriezer in de broodrooster of tien minuten in een oven op 180 graden, en dan is het bijna niet van vers te onderscheiden. Wie zelf bakt heeft daar het meest aan, want een zelfgebakken zuurdesem is meestal groter dan een huishouden in twee dagen opeet. In plakken snijden voordat het de vriezer in gaat, en je hebt een week lang goed brood.
Invriezen wat je nog kunt gebruiken hoort trouwens in hetzelfde rijtje als het redden van dingen die zijn ingedroogd of hard geworden. Weggooien is bijna nooit de eerste optie, ook niet als iets er niet meer uitziet: keihard geworden basterdsuiker krijg je zonder moeite weer zacht, en dat geldt voor meer dingen in de kast dan je denkt.
Waar ik zelf het meest aan heb gehad is de omkering: niet invriezen wat over is, maar invriezen wat ik expres te veel maak. Een dubbele pan soep, een dubbele portie saus, twee plaatsen deeg in plaats van een. Dan komt er uit de vriezer iets dat ik met opzet heb gemaakt in plaats van een restje waar ik niet meer blij van word. Dat scheelt op een drukke dinsdag meer dan welke maaltijdbox ook.
