Op een basisschool in het Belgische Hasselt hing een nest van zo’n 2.000 Aziatische hoornaars hoog in een boom boven de speelplaats. Twee verdelgers haalden het op 29 september weg met een hoogwerker en een stofzuiger, in beschermende pakken, en toch kreeg een van hen gif in zijn oog. Dat verhaal ging dinsdag rond, en ik snap waarom. Want wie nu in de tuin staat en een grote bruine bol tussen de takken ziet hangen, vraagt zich af wat hij moet doen. Het korte antwoord is dat je er zelf vanaf blijft en het meldt. Het langere antwoord staat hieronder.
Wat er in Hasselt gebeurde
De VRT beschreef hoe de verdelgers te werk gingen. Gif spuiten was op die speelplaats geen optie, omdat de dode hoornaars dan op de onverharde grond vallen en ze volgens de verdelger nog tot twee dagen na hun dood kunnen steken. Dus zogen ze de dieren op en knipten ze het nest in zijn geheel uit de boom. Zodra de takken rond het nest werden weggehaald, kwam het hele volk in de aanval. Een angel prikte door het gaas van een masker en spoot gif in het oog van een van de mannen. Het liep goed af, maar het laat zien waarom dit geen klus voor een zaterdagmiddag met een bezemsteel is.
Ook in Nederland gebeurt dit nu op veel plekken. In het Overijsselse Hasselt (ja, er is er ook een bij ons) haalden deskundigen op maandag 28 september een groot nest weg tussen twee woningdaken aan het Eiland. De Stadskoerier meldde dat voorbijgangers op afstand werden gehouden om steken te voorkomen. Het Belgische verhaal gaat over België, maar de soort en het gedrag zijn aan deze kant van de grens precies hetzelfde.
Zo herken je een Aziatische hoornaar
De Aziatische hoornaar heet officieel ook wel geelpoothoornaar, en die naam zegt meteen waar je op moet letten. Volgens de provincie Zeeland is hij twee tot drie centimeter lang, dus groter dan een gewone wesp. Het borststuk en de voelsprieten zijn zwart, over het achterlijf loopt één gele of oranje band en de poten zijn zwart met gele uiteinden. Dat laatste is het verschil met de inheemse Europese hoornaar, die veel meer roodbruin en geel is en die je juist met rust moet laten.
Ik vind dat onderscheid belangrijk, want in mijn omgeving wordt elke grote wesp inmiddels een Aziatische hoornaar genoemd. Nog een handig verschil, de Aziatische hoornaar komt volgens de provincie niet op je limonade af zoals de bekende wesp dat doet. Twijfel je, maak dan een foto van een afstand en vergelijk die eerst, voordat je iemand belt.
| Kenmerk | Aziatische hoornaar | Europese hoornaar | Gewone wesp |
|---|---|---|---|
| Formaat | 2 tot 3 cm | groot | kleiner |
| Kleur | vooral zwart, één gele band | roodbruin met veel geel | geel met zwarte strepen |
| Poten | zwart met gele uiteinden | roodbruin | geel |
Waar het nest hangt en waarom je het nu ziet
De provincie Zeeland legt het seizoen helder uit. In het voorjaar bouwt een koningin een klein nestje op een beschutte plek, in een schuurtje, onder een afdak of in een struik. Rond eind mei verhuist het volk naar een groot zomernest, vaak minstens tien meter hoog in een boom, dat zo groot kan worden als een skippybal. Zolang de bomen vol in blad staan zie je dat nest bijna nooit. Juist nu de bladeren vallen worden ze zichtbaar, en dat verklaart ook waarom de verdelger in Hasselt zegt dat hij in het najaar nog extra drukte verwacht.
Een nest hoeft niet in een boom te zitten. Het kan ook onder een dakrand, in een heg of tussen twee daken hangen, zoals in Overijssel. Zie je veel grote, donkere hoornaars steeds dezelfde kant op vliegen, dan zit er waarschijnlijk ergens in de buurt een nest.
Niet zelf bestrijden
Ik zeg het maar even zonder omwegen, blijf weg van het nest. Een Aziatische hoornaar is volgens de provincie niet agressief zolang je hem met rust laat, maar zodra het nest wordt verstoord verdedigt het hele volk het. Een steek is pijnlijk en alleen gevaarlijk als je allergisch bent voor wespen. Dan moet je wel zo snel mogelijk naar een arts. Met een stok tegen het nest slaan, er water op spuiten of een spuitbus uit de bouwmarkt gebruiken maakt het alleen erger, en een nest op tien meter hoogte haal je sowieso niet zelf weg.
Dood ook niet zomaar elke hoornaar die je ziet. De provincie vraagt juist om het insect te laten vliegen, omdat het je de weg naar het nest kan wijzen. En voorjaarsnestjes of nesten van andere wespen zijn lang niet altijd schadelijk.
Melden bij je provincie of gemeente
Melden gaat in heel Nederland via waarneming.nl, met een duidelijke foto van het insect of het nest en de plek waar je het zag. Op basis van die meldingen sporen provincies en bestrijders nesten op. Daarnaast hebben provincies en gemeenten vaak een eigen meldroute. In Zeeland werkt de provincie bijvoorbeeld met een vaste bestrijder en een meldformulier, en daar wordt bij gezegd dat elke gemeente haar eigen beleid heeft.
Dat beleid verandert. Volgens de provincie Zeeland worden er dit jaar nog maar een beperkt aantal nesten door de provincie verwijderd en worden gewone nesten in de toekomst naar de gemeente doorverwezen. Andere provincies maken vergelijkbare keuzes, waarbij vooral nesten die echt een risico vormen nog actief worden weggehaald. Kijk daarom op de site van jouw gemeente wat er bij jou geldt.
Wat het kost
Hier is geen vast antwoord op, en dat vind ik eerlijk gezegd het lastigste stuk. Waar de provincie of gemeente de bestrijding regelt, betaal je als bewoner meestal niets. Valt jouw nest daar niet onder, dan schakel je zelf een plaagdierbestrijder in en betaal je die zelf. Hoeveel dat is hangt af van de hoogte, de bereikbaarheid en of er een hoogwerker nodig is. Vraag daarom altijd eerst bij je gemeente na of zij het oppakken, voordat je zelf iemand belt.
En wacht je liever af? Volgens de provincie Zeeland sterven de werksters in de late herfst en valt een verlaten nest vanzelf uit elkaar. Een leeg nest in de winter hoeft dus niet meer weg. Maar hangt het boven een speelplaats, een terras of je achterdeur, meld het dan nu. Daar hoef je je echt niet bezwaard over te voelen.
Last van andere beestjes die met het najaar naar binnen willen? Ik schreef eerder over stinkwantsen in huis en wat er helpt.
