Je kent het misschien: in maart haal je de potten tevoorschijn en zit er een barst dwars door je mooiste terracotta pot. Of de rand is afgebrokkeld tot losse schilfers. Dat is bijna altijd het werk van de vorst, en het goede nieuws is dat je het grotendeels kunt voorkomen. Nu de nachten kouder worden is het een goed moment om je buitenpotten na te lopen. Ik heb de adviezen van twee tuinbronnen naast elkaar gelegd, Gardening Know How en de Britse tuinschool Learning with Experts, en er een simpele indeling van gemaakt: welke potten haal je binnen, en hoe bescherm je de rest.
Waarom potten barsten
Water zet uit als het bevriest. Zit er water in een klein scheurtje of in de poriën van een pot, dan drukt het ijs het materiaal letterlijk uit elkaar. Tuinschrijver Mary Ellen Ellis legt bij Gardening Know How uit dat dit met bijna elk materiaal kan gebeuren, zelfs met kunststof, maar dat keramiek en terracotta het meeste risico lopen. Het grootste gevaar is niet het vocht uit de lucht, maar regenwater dat in een pot blijft staan en daar bevriest.
Ook natte potgrond is een probleem. Grond houdt veel water vast, en dat water zet bij vorst net zo goed uit. Een pot vol natte aarde die een paar nachten bevriest, staat dus onder flinke spanning.
Niet elke pot is even kwetsbaar
Bij Learning with Experts staat een handig overzicht van hoe verschillende soorten potten de winter doorkomen.
- Handgedraaide terracotta die op hoge temperatuur is gebakken. Duurder, maar de klei is hard en neemt weinig vocht op. Die zijn het best bestand tegen vorst.
- Machinaal gemaakte terracotta. Goedkoper en gladder. Ze kunnen jaren mee, maar hebben zwakke plekken. Vooral de dikke randen krijgen fijne scheurtjes die nat worden, bevriezen en afschilferen.
- Zoutglazuur. Sterk en meestal goed geprijsd, geschikt voor potten waar planten jaren in blijven staan.
- Gekleurd geglazuurde potten. Het glazuur beschermt de klei, maar zie je een fijn netwerk van haarscheurtjes in het glazuur, dan krijg je in de winter problemen.
Dat betekent niet dat je goedkope potten moet laten staan. Ze zijn prima voor een seizoen of een paar jaar. Je moet er alleen wat zuiniger op zijn als het gaat vriezen.
Deze potten haal je binnen of zet je weg
Met die kennis kun je je potten in twee groepen verdelen. Naar binnen of in de schuur gaan de potten die het meeste risico lopen:
- lege terracotta potten, zeker de goedkopere met dikke randen
- geglazuurde potten met haarscheurtjes in het glazuur
- potten zonder afvoergat, waar het water altijd in blijft staan
- potten waar al een scheurtje in zit
Een droge plek waar het niet vriest is het veiligst. Heb je geen ruimte in de schuur? Gardening Know How geeft een simpele oplossing voor lege potten. Gooi de grond en eventueel water eruit, laat ze opdrogen en leg ze voor de eerste vorst op hun zij. Dan kan er geen regenwater in blijven staan. Leg er een paar stenen of bakstenen naast, zodat ze niet gaan rollen. Een omgevallen pot kan namelijk ook breken, en op zijn zij ligt hij stabieler.
Stapel lege potten liever niet in elkaar. Moet het toch, doe het dan losjes en leg krantenpapier tussen elke pot. Volgens Gardening Know How kan stapelen anders juist schade geven.
Zo bescherm je de potten die buiten blijven
Potten met vaste planten erin wil je niet allemaal leeghalen. Daarvoor zijn een paar dingen belangrijk.
Houd het afvoergat open. Learning with Experts benadrukt dat zelfs de beste pot kan barsten als hij vol water staat en bevriest. Leg grote, gebogen potscherven over het gat, zodat het water vrij weg kan. Kleine steentjes slibben na een tijdje dicht met aarde.
Zet de pot iets omhoog. Op potvoetjes of een paar stukjes dakpan voorkom je dat er onder de pot een laagje ijs ontstaat dat het afvoergat afsluit. Dat geldt op tegels, grind en gras.
Zoek een beschutte plek. Bij strenge vorst schuif je de potten bij elkaar op een beschut plekje, bijvoorbeeld tegen de muur van het huis.
Pas op met plastic. Je zou denken dat je een pot het best in plastic kunt wikkelen. Volgens Gardening Know How isoleert dat wel, maar vocht kan zich eronder verzamelen en dan alsnog bevriezen. Pak je een pot in, zet hem dan onder een afdak zodat er geen water onder het plastic komt.
Weinig werk, veel winst
Eigenlijk is het weinig moeite. Loop een keer met een emmer en een paar bakstenen door de tuin, haal de kwetsbare potten weg en zet de rest op voetjes bij elkaar. Waait het hard, dan is het meteen een goede gelegenheid om ook de rest van de tuin na te lopen. In mijn stuk over je tuin en balkon stormklaar maken lees je waar je verder op let. In het voorjaar sta je dan niet met een stapel scherven, en als er toch eens een pot sneuvelt, gebruik je de scherven gewoon voor het afvoergat van de volgende.
