Wie wel eens een wandeling maakt langs een sloot in het buitengebied of zelfs in een woonwijk, kan verrast worden door het kleurenspel in het water. Een plotseling rode, roze of zelfs bordeauxachtige kleur in wat gewoonlijk als doorzichtig of donkergroen water bekend staat, roept al snel bezorgdheid op. Is het vervuiling? Is er iets mis met het ecosysteem? De realiteit is dat rood gekleurd slootwater allerlei oorzaken kan hebben, waarvan sommige onschuldig zijn en andere juist om oplettendheid vragen.
Een natuurlijke verklaring: rood kroos in de sloot
In februari 2025 werd in Zwolle de aandacht getrokken door een sloot met helder rood water. In eerste instantie leek het misschien op een vorm van vervuiling, maar nadere inspectie door het waterschap bracht een andere oorzaak aan het licht: rood kroos, ook bekend als Azolla-kroos.
Deze waterplant is een variant van het gewone eendenkroos. Onder bepaalde omstandigheden, zoals veel zonlicht en temperatuurwisselingen, produceert de plant een hoge hoeveelheid anthocyanen. Deze natuurlijke pigmentstoffen geven het kroos zijn rode kleur. Hoewel de opvallende kleur veel vragen oproept, is de aanwezigheid van rood kroos niet schadelijk voor het milieu of de waterkwaliteit. Sterker nog, het fungeert als bescherming voor de plant tegen stress en is dus een teken van een goed aanpassingsvermogen op veranderende omstandigheden.
Purper-zwavelbacteriën kleuren water roze tot rood
Een andere mogelijke oorzaak van het roodgekleurd water heeft helemaal niets met planten te maken, maar met micro-organismen. In juli 2020 werd bij Goedereede een sloot aangetroffen met roze water, veroorzaakt door purper-zwavelbacteriën, ook wel ‘roodalgen’ genoemd.
Deze bacteriën komen tot bloei wanneer het water rijk is aan stikstof en fosfaat en tegelijkertijd een warme temperatuur heeft. De combinatie van deze elementen veroorzaakt een bacteriële bloei die het water uiteenlopende kleuren kan geven, van roze tot dieprood. In tegenstelling tot rood kroos, is de aanwezigheid van deze bacteriën wél een risico. Bij contact met het water kunnen gezondheidsklachten ontstaan, zoals huidirritatie, hoofdpijn of maag- en darmproblemen — klachten die lijken op die veroorzaakt door blauwalg. Het wordt daarom afgeraden om met dit water in aanraking te komen of het te laten drinken door huisdieren of vee.
Invasieve waterplanten en het milieu
Naast het natuurlijke voorkomen van vooral rood kroos, kunnen ook niet-inheemse waterplanten zorgen voor een rode kleur in het water. Deze planten, ook wel invasieve exoten genoemd, worden soms onbedoeld geïntroduceerd in het Nederlandse waterlandschap. Voorbeelden hiervan zijn de grote waternavel, ongelijkbladig vederkruid en het eerdergenoemde azolla-kroos in extreme hoeveelheden.
Dergelijke planten kunnen sloten geheel overwoekeren en daarmee inheemse planten en dieren verdringen. Naast de ecologische schade kunnen deze planten ook voor visuele veranderingen in het water zorgen, tot aan anderskleurige oppervlaktes toe. Waterschappen raden aan om deze waterplanten nooit in de sloot te gooien, maar via de groene container af te voeren.
Weerspreuken en optisch bedrog: ‘morgenrood, water in de sloot’
In de volksmond wordt ook wel eens verwezen naar de uitdrukking “morgenrood, water in de sloot”. Deze weerspreuk duidt op een rode lucht bij zonsopgang en zou een voorbode zijn van regen. Hoewel de uitdrukking poëtisch klinkt, blijkt uit onderzoek dat er weinig bewijs is voor een directe link tussen een rode ochtendhemel en neerslag.
In een klein onderzoek bleken namelijk slechts 10 van de 18 dagen waarop morgenrood was waargenomen ook daadwerkelijk regenachtig te zijn, wat neerkomt op een vrij gemiddelde kans op neerslag. Toch blijft de symboliek van rood licht en water diepgeworteld in de volkscultuur. Interessant is dat sommige mensen de rode gloed in de lucht verwarren met reflectie in het water, wat tot misverstanden kan leiden over de werkelijke kleur van het wateroppervlak.
Natuurlijke bacteriebloei als verkleuringsoorzaak
Naast de eerder genoemde purper-zwavelbacteriën kunnen ook andere bacteriën verantwoordelijk zijn voor de rode kleur van slootwater. Onder bepaalde omstandigheden, zoals een specifieke verhouding stikstof-fosfaat in combinatie met warm zomerweer, kunnen deze micro-organismen zich sterk vermenigvuldigen en het water tijdelijk verkleuren.
Hoewel de aanwezigheid van deze bacteriën een natuurlijk proces is, is het belangrijk om alert te blijven. Net als bij blauwalg kunnen bepaalde bacteriën toxines produceren die schadelijk zijn voor mens en dier. Zeker kinderen, wandelaars met honden, of landbouwdieren lopen risico’s bij blootstelling aan besmet water. Bij twijfel over de veiligheid van het water is contact met het lokale waterschap aan te raden.
Wat kun je doen bij rood slootwater?
Als je rood gekleurd water ziet in jouw omgeving, is het goed om te letten op de context. Is het wateroppervlak bedekt met een plant, dan gaat het mogelijk om rood kroos. Stinkt het water en is het schuimig of olieachtig, dan kan er sprake zijn van bacteriële bloei of vervuiling. Hieronder enkele tips wat te doen:
- Vermijd contact met rood of roze slootwater.
- Laat dieren niet drinken van slootwater met een onnatuurlijke kleur.
- Neem contact op met jouw lokale waterschap, vooral bij gezondheidsklachten of een vermoeden van milieuvervuiling.
- Gooi nooit aquariumplanten of waterplanten uit een tuin in de sloot.
Heb jij weleens rood water in de sloot gezien? Wat dacht je dat het was, en heb je het gemeld of juist genegeerd? Laat het ons weten in de reacties hieronder – we zijn benieuwd naar jouw ervaringen!
